# Oinarrizko trebetasunak

Kapitulu honetan MATE mahaigainean ibiltzeko behar dituzun oinarrizko trebetasunak azaltzen dira.

## Sagu-trebetasunak

Atal honetan saguaren botoiek zer egiten duten eta erakusle desberdinek zer esan nahi duten azaltzen da atal honetan.

Sagua gailu erakusle bat da, saguaren erakuslea pantailan mugitzeko aukera ematen dizuna. Saguaren erakuslea normalean gezi txiki bat izaten da, pantailan objektuak seinalatzeko erabiltzen dena. Saguaren botoi bat sakatzean, ekintza jakin bat egingo da saguaren erakuslea gainean duen objektuan, sakatutako botoiaren arabera.

### Sagu-botoien konbentzioak

Eskuliburu honetako jarraibideak pentsatuta daude eskuinentzat diseinatutako hiru botoiko saguentzat, hau da, sagu mota arruntenarentzat. Beste mota bateko sagua edo gailu erakuslea erabiltzen baduzu, dagozkion botoiak bilatu beharko zenituzke zure saguan. Ezkerrentzako diseinatutako sagua erabiltzen baduzu, ikusi saguaren orientazioa ezartzeari buruzko paragrafoa hemen behean.

Sagua ezkerrentzako konfiguratzen baduzu, eskuliburu honetako sagu-botoien konbentzioak alderantzikatu behar zenituzke. Hori guztia normalean inplizituki ulertzen da dokumentazio eta aplikazio gehienetan.

Sagu batzuek ez dute erdiko botoirik izaten. Bi botoiko sagua badaukazu, orduan sistema beharbada konfiguratuta egongo da chording funtzioa erabiltzeko, erdiko botoiaren simulazioa egiteko. Chording funtzioa aktibatuta badago, sakatu saguaren ezkerreko eta eskuineko botoiak aldi berean, saguaren erdiko botoia simulatzeko. Inolaz ere ez da beharrezkoa hiru botoiko sagua MATErako.

Eskuliburu honetan saguaren botoien konbentzio hauek erabili dira:

Saguaren ezkerreko botoia

- Saguaren ezkerraldeko botoia. Saguaren botoi nagusia da, eta horixe erabiltzen da hautatzeko, aktibatzeko, botoiak sakatzeko, etab. Klik egiteko esaten zaizunean, ezkerreko botoiarekin klik egin behar duzula ulertzen da, esplizituki kontrakorik esan ezean behintzat.

Saguaren erdiko botoia

- Sagu baten erdiko botoia. Gurpiltxoa daukaten sagu askotan, gurpiltxoa erabiltzen da hura sakatuz erdiko botoiaren klik funtzioa betetzeko.

Saguaren eskuineko botoia

- Saguaren eskuinaldeko botoia. Sarritan botoi honek erakuslearen azpiko objektuaren testuinguru-menu bat bistaratzen du.

Erabili Saguaren hobespenak saguaren orientazioa alderantzikatzeko. Orduan alderantzikatu egin beharko dituzu eskuliburu honetan eta MATEren gainerako dokumentazioan erabilitako sagu-botoien konbentzioak. Informazio gehiago nahi izanez gero saguaren hobespenak ezartzeko moduari buruz, ikusi prefs-mouse.

### Saguaren ekintzak

Saguarekin egiten dituzun ekintzak azaltzeko konbentzio hauek erabili dira eskuliburu honetan:

Ekintza | Definizioa
Klik egindakoan | Sakatu eta askatu saguaren ezkerreko botoia, sagua mugitu gabe.
Ezkerreko botoian klik egin | Klik egitearen berdina. Ezkerreko botoiarekin klik egitea aipatzen da eskuin-klikarekin nahas daitekeenean.
Erdiko botoian klik egin | Sakatu eta askatu saguaren erdiko botoia, sagua mugitu gabe.
Eskuineko botoian klik egin | Sakatu eta askatu saguaren eskuineko botoia, sagua mugitu gabe.
Egin klik bikoitza | Sakatu eta askatu bitan saguaren ezkerreko botoia azkar, sagua mugitu gabe. Klik bikoitzen sentsibilitatea konfigura dezakezu Klik bikoitzaren denbora-muga ezarpena aldatuz: informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi prefs-mouse.
Click-and-drag | Sakatu saguaren ezkerreko botoia eta ez askatu, eta ondoren mugitu sagua oraindik botoia sakatuta mantenduz, eta azkenean askatu botoia. Dragging with the mouse is used in many different contexts. This moves an object around the screen with the mouse. The object is dropped at the location where the mouse button is released. This action is also called drag-and-drop. Clicking on an element of the interface to move it is sometimes called a grab. Adibidez, leiho baten posizioa alda dezakezu bere titulu-barra arrastatuz, edo fitxategi bat lekuz alda dezakezu bere ikonoa arrastatuz leiho batetik beste batera, hor askatu arte. Normalean saguaren ezkerreko botoia erabiltzen da arrastatze.-ekintzetarako, nahiz eta saguaren erdiko botoia ere erabil daitekeen arrastatzeko.
Klik egin eta ez askatu | Sakatu saguaren ezkerreko botoia eta ez askatu.

Saguarekin ekintza hauek egin ditzakezu:

Saguaren ezkerreko botoia

- - Testua hautatu.

  - Elementuak hautatu.

  - Elementuak arrastatu.

  - Elementuak aktibatu.

Saguaren erdiko botoia

- - Testua itsatsi.

  - Elementuak lekuz aldatu.

  - Leihoak atzera eraman.

Saguaren eskuineko botoia

- Saguaren eskuineko botoia erabil dezakezu elementu baten testuinguru-menua bistaratzeko, menurik erabilgarri badago. Elementu gehienekin Maius F10 teklatuko laster-bidea ere erabil dezakezu testuinguru-menua irekitzeko elementua hautatuta dagoenean.

Adibidez, fitxategi-kudeatzailean fitxategiak ikustean, saguaren ezkerreko botoiarekin klik eginez hauta dezakezu fitxategi bat, eta fitxategi bat irekitzeko, aldiz, klik bikoitza egin dezakezu saguaren ezkerreko botoiarekin. Eskuineko botoiarekin klik egitean, berriz, fitxategi horren testuinguru-menua irekiko da.

Aplikazio gehienetan testua hauta dezakezu saguaren ezkerreko botoiarekin, eta gero beste aplikazio batean erantsi erdiko botoiarekin. Lehen mailako hautapeneko itsastea esaten zaio, eta arbeleko eragiketa normaletatik aparte aplikatzen da.

Elementu bat baino gehiago hautatzeko, Ktrl tekla sakatuta manten dezakezu hainbat elementu hautatzeko, edo Maius tekla sakatuta mantendu elkarren jarraian dauden elementuen area bat hautatzeko. Muga-koadro bat ere arrasta dezakezu, hainbat elementu hautatzeko elementuen inguruko leku hutsean hasi eta inguruan laukizuzen bat arrastatuz.

### Sagu-erakusleak

Sagua erabiltzen duzunean, saguaren erakuslearen itxura alda daiteke. Erakuslearen itxurak informazioa ematen du eragiketa jakin bati, kokalekuari edo egoerari dagokionez.

Erakusle hauek erakusten dira sagua pantailako elementu desberdinen gainetik pasatzean:

Your mouse pointers will differ from those shown here if you are using a different pointer theme. Your distributor or vendor may have set a different default theme.

Normal pointer. Normal pointer

- Erakuslea hau agertzen da sagua normal erabiltzean.

Busy pointer. Busy pointer

- Erakusle hau agertzen da ataza bat egiten ari den leiho baten gainean dagoenean sagua. Ezin duzu sagua erabili leiho horri sarrerarik emateko, baina beste leiho batera joan eta han lan egin dezakezu.

Resize pointer. Resize pointer

- Interfazeko zatien tamaina aldatzeko kontrola har dezakezula adierazten du erakusle honek. Leihoen ertzetan eta leiho bateko panelen arteko tamaina aldatzeko heldulekuen gainean agertzen da. Gezien noranzkoak adierazten du zein noranzkotan alda dezakezun tamaina.

Hand pointer Hand pointer

- Hipertestuzko esteka baten gainetik pasatzean agertzen da erakusle hau, web-orri batean, esate baterako. Erakusle honek adierazten du klik egin dezakezula estekan dokumentu berri bat kargatzeko edo ekintza bat egiteko.

I-beam pointer I-beam pointer

- Sagua hauta edo edita daiteken testuaren gainean dagoenean agertzen da erakusle hau. Egin klik kurtsorea testua idatzi nahi duzun lekuan edo testua arrastatu nahi duzun lekuan jartzeko.

Sagu-erakusle hauek agertzen dira fitxategi baten edo testu zati baten gisako elementuak arrastatzean. Lekuz aldatzen ari den objektua jaregiteko saguaren botoia askatzearen emaitza adierazten dute.

Move pointer. Move pointer

- Objektua jaregitean, kokaleku zaharretik kokaleku berrira eraman dela adierazten du.

Copy pointer. Copy pointer

- Objektua jaregitean, leku horretan objektuaren kopia sortu dela adierazten du.

Symbolic link pointer. Symbolic link pointer

- Objektua jaregitean, leku horretan objektuaren esteka sinbolikoa sortu dela adierazten du. Esteka sinbolikoa beste fitxategi edo karpeta bati seinalatzen dion fitxategi mota berezia da. Informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi caja-symlink.

Ask pointer. Ask pointer

- Objektua jaregitean zer egin aukeratzeko bide emango zaizula adierazten du. Menu bat irekiko da, zer egin nahi duzun aukeratzeko. Adibidez, lekuz aldatu, kopiatu edo esteka sinbolikoa sortu ahal izango duzu.

Not available pointer. Not available pointer

- Uneko kokalekuan objektua ezin dela jaregin adierazten du. Saguaren botoia askatzean emaitzak ondoriorik ez duela izango adierazten du: jaregindako objektua bere hasierako kokalekura itzuliko da.

Move panel object pointer. Move panel object pointer

- Saguaren erdiko botoiarekin panel bat edo panel-objektu bat arrastatzen duzunean agertzen da erakusle hau. Informazio gehiago nahi izanez gero panelei buruz, ikusi panels.

Move window pointer. Move window pointer

- Leiho bat lekuz aldatzeko arrastatzen duzunean agertzen da. Informazio gehiago nahi izanez gero leihoak lekuz aldatzeari buruz, ikusi windows-manipulating.

## Teklatua erabiltzeko trebetasunak

Saguarekin egin ditzakezun ataza gehienak teklatuarekin ere egin daitezke. Laster-teklak ataza bat modu azkarrean egiteko erabiltzen dira.

MATE mahaigaineko ataza orokorrak egiteko eta panelen eta leihoen gisako interfaze-elementuekin lan egiteko erabil ditzakezu laster-teklak. Aplikazioetan ere erabil ditzakezu laster-teklak. Zure laster-teklak pertsonalizatzeko, erabili Laster-teklen hobespen-tresna. Informazio gehiago nahi izanez gero laster-teklak konfiguratzeari buruz, ikusi prefs-keyboard-shortcuts.

PCetako teklatuko askok bi tekla berezi ekartzen dituzte Windows sistema eragilerako: Microsoft Windows™ logotipoa daukan tekla bat eta laster-menuak atzitzeko tekla bat.

MATEn, askotan tekla aldatzaile gehigarri gisa erabiltzeko konfiguratzen da Windows tekla, Super tekla esaten zaiona, hain zuzen. Hautatutako elementuaren testuinguru-menua atzitzeko erabil daiteke testuinguru-menua, Maius F10 laster-tekla bezala.

MATE mahaigainaren hobespenak alda ditzakezu teklatuaren erabilerraztasun-eginbideak erabiltzeko. Informazio gehiago nahi izanez gero teklatuaren erabilerraztasun-eginbideei buruz, ikusi prefs-keyboard-a11y.

Ondorengo ataletan mahaigainean eta aplikazioetan erabil ditzakezun laster-teklak azaltzen dira.

### Laster-tekla orokorrak

Laster-tekla orokorrek aukera ematen dizute teklatua erabiltzeko mahaigainaren inguruko atazak egiteko, unean hautatutako leiho edo aplikazioko atazak egin beharrean. Hona hemen laster-tekla global batzuk:

Laster-tekla | Funtzioa
Alt F1 | Aplikazioak menua irekitzen du.
Alt F2 | Exekutatu aplikazioa elkarrizketa-koadroa bistaratzen du. Informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi tools-run-app.
Print Screen | Pantaila osoaren argazkia egiten du. Informazio gehiago nahi izanez gero, ikusi tools-screenshot.
Alt Print Screen | Unean fokua daukan leihoaren argazkia egiten du.
Ctrl Alt Arrow keys | Uneko laneko areatik abiatuta zehaztutako noranzkoan dagoen laneko areara joaten da. Informazio gehiago nahi izanez gero hainbat laneko arearekin lan egiteari buruz, ikusi overview-workspaces.
Ctrl Alt D | Leiho guztiak ikonotzen ditu eta mahaigainari ematen dio fokua.
Alt Tab | Leiho batetik bestera joaten da. Hauta ditzakezun leihoen zerrenda bat bistaratzen da. Askatu teklak leiho bat hautatzeko. Maius tekla saka dezakezu alderantzizko ordenan pasatzeko leihoen zikloa.
Ctrl Alt Tab | Fokua aldatzen du panelen eta mahaigainaren artean. Hauta ditzakezun elementuen zerrenda bat bistaratzen da. Askatu teklak elementu bat hautatzeko. Maius tekla saka dezakezu alderantzizko ordenan pasatzeko elementuen zikloa.

### Leihoaren laster-teklak

Leihoaren laster-teklekin teklatua erabil dezakezu atazak egiteko unean hautatutako leihoan. Hona hemen leihoaren laster-tekla batzuk:

Laster-tekla | Funtzioa
Alt Tab | Leiho batetik bestera joaten da. Hauta ditzakezun leihoen zerrenda bat bistaratzen da. Askatu teklak leiho bat hautatzeko. Maius tekla saka dezakezu alderantzizko ordenan pasatzeko leihoen zikloa.
Alt F4 | Unean fokua duen leihoa ixten du.
Alt F5 | Leihoa desmaximizatzen du, maximizatuta badago.
Alt F7 | Unean fokua duen leihoa lekuz aldatzen du. Laster-tekla hau sakatzean, leihoa lekuz alda dezakezu sagua edo gezi-teklak erabiliz. Mugitzen amaitzeko, egin klik saguarekin edo sakatu teklatuko edozein tekla.
Alt F8 | Unean fokua duen leihoaren tamaina aldatzen du. Laster-tekla hau sakatzean, leihoaren tamaina alda dezakezu sagua edo gezi-teklak erabiliz. Tamaina aldatzen amaitzeko, egin klik saguarekin edo sakatu teklatuko edozein tekla.
Alt F9 | Uneko leihoa ikonotzen du.
Alt F10 | Uneko leihoa maximizatzen du.
Alt spacebar | Unean hautatutako leihoaren leiho-menua irekitzen du. Leiho-menuak leihoko ekintzak egiteko aukera ematen dizu, hala nola ikonotzea, laneko areen artean aldatzea, eta ixtea.
Shift Ctrl Alt Arrow keys | Uneko leihoa beste laneko area batera eramaten du, zehaztutako noranzkoan. Informazio gehiago nahi izanez gero hainbat laneko arearekin lan egiteari buruz, ikusi overview-workspaces.

### Aplikazio-teklak

Aplikazioaren laster-teklek aplikazioko atazak egiteko aukera ematen dute. Laster-teklekin azkarrago egingo dituzu aplikazio-atazak saguarekin baino. Hona hemen aplikazioen laster-tekla orokor batzuk:

Laster-tekla | Ekintza
Ctrl N | Dokumentu edo leiho berri bat sortzen du.
Ctrl X | Hautatutako testua edo area ebaki eta arbelean jartzen du.
Ctrl C | Hautatutako testua edo area kopiatzen du arbelean.
Ctrl V | Arbeleko edukia itsasten du.
Ctrl Z | Azken ekintza desegiten du.
Ctrl S | Uneko dokumentua diskoan gordetzen du.
F1 | Aplikazioaren lineako laguntza kargatzen du.

Laster-tekla horiez gainera, aplikazio guztiek onartzen dituzte zenbait laster-tekla erabiltzailearen interfazean nabigatzeko eta bertan lan egiteko. Tekla horiekin normalean saguarekin egingo zenituzkeen eragiketak egin ahal izango dituzu. Hona hemen interfazea kontrolatzeko tekla batzuk:

Teklak | Ekintza
Gezi-teklak edo Tab | Interfazeko kontrolen artean edo zerrenda bateko elementuen artean mugitzen da.
Sartu edo zuriune-barra | Hautatutako elementua aktibatzen edo hautatzen du.
F10 | Aplikazioaren leihoan ezkerrean dagoen menua aktibatzen du.
Shift F10 | Hautatutako elementuaren testuinguru-menua aktibatzen du.
Esc | Menua ixten du menu-elementurik hautatu gabe, edo bertan behera uzten du arrastatze-eragiketa bat.

### Tekla bizkortzaileak

Menu-barra aplikazio-leiho baten gainean dagoen barra da, eta aplikazioko menuak izaten ditu. Tekla bizkortzailea menu-barran, menuan edo elkarrizketa-koadroan azpimarratuta agertzen den letra da, eta ekintza bat egiteko erabil dezakezu. Menu-barran, menu bakoitzaren tekla bizkortzailea azpimarratuta egoten da.

Menu bat irekitzeko, sakatuta mantendu Alt tekla, eta orduan sakatu tekla bizkortzailea. Menuan, azpimarratuta egoten da menu bakoitzaren tekla bizkortzailea. Menu-elementu bat hautatzeko menu bat bistaratuta dagoenean, nahikoa duzu menu-elementuaren tekla bizkortzailea sakatzea.

Adibidez, leiho berri bat irekitzeko Laguntza aplikazioan, sakatu Alt F Fitxategia menua irekitzeko, ondoren sakatu N Leiho berria menu-elementua aktibatzeko.

Elkarrizketa-koadro bateko elementuak atzitzeko ere erabil ditzakezu tekla bizkortzaileak. Elkarrizketa-koadro batean, letra bat azpimarratuta izaten dute elementu gehienek. Elkarrizketa-koadroko elementu jakin bat atzitzeko, sakatuta mantendu Alt, eta orduan sakatu tekla bizkortzailea.