# Sudokuren eskuliburua

## Sarrera

Sudokuak (Number Place izenez ere ezagutzen diren logika-jokoak) sortzeko eta egiteko aplikazioa da Sudoku.

Sudokuaren arauak nahiko errazak dira. Jokoa osatzeko, lauki bakoitzean 1etik 9ra doan zenbaki bat jarri behar duzu, eta, era berean, taulako lerro, zutabe eta 3x3ko koadro bakoitzean 1etik 9rako zenbaki guztiek egon behar dute. Beste modu batera esanda, lauki guztiak bete behar dituzu, baina lerro, zutabe eta 3x3ko koadro berean ezin da zenbakirik errepikatu.

These two different ways of looking at the puzzle are two of the principle ways players think as they play. On the one hand, you ask yourself, “How can I fit all the numbers in this box?” On the other hand, you ask yourself, “What numbers can fit in this square without causing a conflict with other numbers in the same row, column, or 3x3 box?”

Jokoa xinplea izan arren, zenbaki-sareen zailtasuna aldatzen joan daiteke. Sudoku aplikazioak zenbaki-sarearen zailtasun-maila hautatzeko aukera ematen dizu. Lehenespenez, zenbaki-sare errazekin hasiko da, eta apurka-apurka, hobetzen zoazen heinean, zailtasun-maila handituz joango da.

## Erabiltzen hastea

### Sudoku abiaraztea

Aukera hauek dituzu Sudoku abiarazteko:

Aplikazioak menua

- Aukeratu Jokoak Sudoku.

Komando-lerroa

- Sudoku komando-lerrotik abiarazteko, idatzi komando hau, eta sakatu Sartu:

  `gnome-sudoku`

### Sudoku abiarazten duzunean

Aurreneko aldiz Sudoku abiarazten duzunean joko-hautatzailearen pantaila ikus dezakezu, jokatzea nahi duzun zailtasuneko jokoa hautatzeko. Aurrez jokatu baduzu, eta amaitu gabeko jokoak utzi badituzu, pantaila honetan hauta ditzakezu joko horiek.

Joko-hautatzailearen pantailan jokoaren zailtasuna agertzen da. Jokoaren irudiaren inguruan dagoen koloreak zailtasun bati dagokio. Gorri ilunez inguratutako jokoa gorri argia duen jokoaren baino zailagoa da, adibidez.

Egin klik bikoitza aukeratutako jokoan jolasten hasteko.

#### Sudokua abiaraztea

Sudokua abiaraztea: aukeratu zailtasun maila.

Zenbaki-sare desberdin bat egiteko, egin klik Berria botoian. Horrek zenbaki-sarea aukeratzeko pantailara eramango zaitu, eta bertan nahi duzun zenbaki-sarea hautatu ahal izango duzu.

## Oinarrizko jokoa

Jolasteko, hasi laukietan 1etik 9rako zenbakiak jartzen. Gogoan izan lerro, zutabe eta 3x3ko koadro berean ezin dela zenbakirik errepikatu.

Lauki batean zenbaki bat jartzeko, teklatua edo sagua erabil ditzakezu.

Teklatua

- Erabili gezi-teklak edo sagua, bete nahi duzun laukia hautatzeko. Ondoren, idatzi laukian jarri nahi duzun zenbakia. Atzera sakatzen baduzu, zenbakia ezabatu egingo duzu.

Sagua

- Egin klik hautatu nahi duzun laukian; ondoren, egin klik laukiaren erdian eta 1etik 9rako zenbakiak agertuko dira. Egin klik hautatu nahi duzun zenbakian, edo egin klik Garbitu botoian laukia garbitzeko. Laukiaren erdian klik bikoitza egiten baduzu, zenbakien botoiak agertuko dira.

Zenbaki bat sartzen baduzu eta zenbaki-sareko beste zenbakiren batekin arazoak sortzen baditu, zenbakiok gorriz nabarmenduko dira.

#### Akatsak nabarmentzea

Mugimendu ilegalak gorriz nabarmenduko dira.

## Partida gordetzea eta berriz hastea

Sudokuak automatikoki gordetzen dira minutu gutxiro, baita jokuz aldatzean edo aplikazioa ixtean.

### Joko zaharrak jarraitzea

Joko zaharra jarraitzea joko-hautatzailearen pantailatik.

Sudoku abiaratzen edoBerria botoian klik egiten duzun bakoitzean aurrez gordetako jokoak zerrendatuko dira joko-hautapenaren pantailan. Gordetako jokoaren koadro txikia ikusiko duzu, azken aldiz jokatu zenueneko data eta zenbat denboran aritu zinen jokatzen. Jokoa irekitzeko, nahikoa da bertan klik bikoitza egitea.

Zenbaki-sare bat utzi eta beste batekin hasi nahi baduzu, hautatu Berria eta hasi zenbaki-sare berria egiten.

## Ezaugarriak

GNOME Sudoku-k zenbaki-sareak sortzen lagunduko dizuten elementu asko ditu.

Oharrak

- Oharrak edo Arkatz-oharrak elementuek lauki bakoitzean oharrak idazteko aukera ematen dizute. Erabiltzaile askok lauki bakoitzean jar daitezkeen balioak idazteko erabiltzen dituzte.

Iradokizunak eta automatikoki betetzea

- Iradokizunak eta Automatikoki bete aukerak erabil ditzakezu GNOME Sudoku-k lauki batean jar daitezkeen balioak esan ditzan edo laukia automatikoki bete dezan.

Nabarmentzea

- Nabarmentze moduan, uneko lerroa, zutabea eta koadroa hainbat kolorerekin nabarmentzen dira, taula errazago azter dezazun.

Aztarnariak

- Aztarnariei esker, proba eta akatsen segimendua egin dezakezu. Mugimendu sorta baten segimendua egiten duzunean, zenbakiak kolore berezi batez agertzen dira, eta, hala, mugimendu horiek eta aurretik egindako mugimenduak bereiz ditzakezu.

### Oharrak hartzea

To write notes (also known as “pencilmarks”) in a square, first select the square with the keyboard or mouse. Then, do one of the following:

- Egin klik laukiaren goialdean (sagua hautatutako laukiaren inguruan mugitzen duzunean, eremuan koadro bat agertuko da).

- Idatzi N

Zure oharrak idazteko eremu bat agertuko da. Zure oharra idazten amaitu duzunean idatzi Sartu.

Laukiaren behealdean ere idatz ditzakezu oharrak. Horretarako, egin klik laukiaren behealdean edo idatzi M. Hala ere, eremu hori iradokizunak eskatzen dituzunean erabiltzen da; beraz, komenigarria da eremu hori zure oharretarako ez erabiltzea iradokizunen bat eskatzeko asmoa baldin baduzu.

You can clear the notes at the top of the square by typing Alt-N and at the bottom of the square by typing Alt-M.

You can add a number to the notes at the top of the square by typing Ctrl-1 through Ctrl-9 and remove a number from the notes by typing Alt-1 through Alt-9.

### Iradokizunak eta automatikoki betetzea

Iradokizunak eta Bete elementuak zenbaki-sareak dituen aukera logikoetan oinarritzen dira. Ez dute soluzioa ematen. Lehenago akatsen bat egin baduzu, okerreko balioak zein diren idatziko edo iradokiko dituzte.

#### Iradokizunak

Betetzen ari zaren zenbaki-sarean oinarrituta egiten ditu iradokizunak GNOME Sudoku-k. Hautatu duzun laukiari buruzko iradokizun bat eskatzeko, egin klik Iradokizuna botoian, hautatu Tresnak Iradokizuna edo idatzi Ktrl-H. Laukiaren behealdean, jar daitezkeen balioen zerrenda agertuko da.

##### Iradokizunak

‘Iradokizuna’ botoian klik egitean, jar daitezkeen balioak agertzen dira laukiaren behealdean.

Iradokizuna ezabatu edo aldatu nahi baduzu, egin klik laukiaren azpialdean eta editatu testua.

Zenbaki-sarea oso zaila denean, Sudokuk lauki guztietan jar daitezkeen balioak erakustea aukeratu dezakezu. Modu hori aktibatzeko, aktibatu/desaktibatu Tresnak Erakutsi beti iradokizunak. Kontuan izan aukera horrek zenbaki-sare errazak oso erraz bihur ditzakeela; beraz, neurriz erabili behar da.

##### Sudoku ‘Erakutsi beti iradokizunak’ moduan

‘Erakutsi beti iradokizunak’ modua aktibatua duen zenbaki-sare zaila.

#### Laukia betetzea

Balio bakarra onar dezakeen lauki bat automatikoki betetzeko, egin klik Bete botoian, hautatu Tresnak Bete edo idatzi Ktrl-F. Erabilgarria da, esaterako, lerro bateko 9 laukietatik 8 bete dituzunean eta hutsik dagoen azkeneko laukia azkar bete nahi duzunean.

Lauki horretan balio bat baino gehiago jar badaiteke, ez da ezer gertatuko.

#### Lauki guztiak betetzea

Memento horretan balio logiko bakarra har dezaketen laukiak automatikoki bete ditzakezu. Horretarako, hautatu Tresnak Bete lauki guztiak edo idatzi Ktrl-A.

Zenbaki-sare zail batekin oso trabatua zaudenean soilik erabili beharko zenuke elementu hau. Zenbaki-sare erraz batean elementu hau erabiltzen baduzu, zenbaki-sare osoa ebatz dezakezu klik bakarrarekin, eta jokoa oso aspergarria gertatuko da.

### Nabarmentzea

Unean erabiltzen ari zaren lerroa, zutabea eta koadroa hainbat koloretan automatikoki nabarmentzeko elementua aktiba dezakezu. Hala, errazagoa izan daiteke lauki baten barruan joan ezin diren balioak zein diren ikustea. Nabarmentzea aktibatzeko/desaktibatzeko, hau egin dezakezu:

- Egin klik Nabarmentzailea botoian.

- Ikuspegia Nabarmentzailea

#### Sudoku, nabarmentzailearekin

Nabarmenduta, lerroak, zutabeak eta koadroak errazago azter daitezke.

### Aztarnariak

Aldi berean egiten dituzun mugimendu anitzen segimendua egiteko, aztarnaria erabil dezakezu. Segimendua egiten zaien mugimenduak beste kolore batez agertuko dira, eta, hala, desberdindu egingo dira. Segimendua egin zaien mugimendu guztiak batera ezaba ditzakezu. Oso erabilgarria da zenbaki-sare zailak proben eta akatsen bidez ebazteko.

Zenbait jokalarik uste dute zenbaki-sare bat ez litzatekeela inoiz proben eta akatsen bidez ebatzi behar. Erabiltzaile horiek ez lukete elementu hori erabili behar.

Nabarmentze-interfazea aktibatzeko/desaktibatzeko jarraitu urrats hauei:

- Tresnak Egin jarritako zenbakien segimendua

- Egin klik Egin jarritako zenbakien segimendua botoian.

Erabilitako aztarnarien zerrenda agertuko da jokoaren eskuinaldean. Aztarnari berri bat sortzeko egin klik Gehitu aztarnaria botoian. Puntu horretatik aurrera sartzen duzun edozein zenbaki hautatutako aztarnariaren barruan sartuko da..

Aztarnari baten balio guztiak ezabatzeko, hautatu aztarnaria zerrendan eta egin klik Garbitu aztarnaria botoian. Aztarnari baten barruan sartzen ez diren balio guztiak ezabatzeko, egin klik Garbitu besteak botoian.

## Sudokua inprimatzea

GNOME Sudokuk zenbaki-sareak inprimatzeko aukera ematen du, paperean jolasteko. Erabilgarria da ordenagailua utzi behar baduzu baina hasita daukazun zenbaki-sare bat amaitu nahi baduzu, edo geroago egiteko zenbaki-sare sorta bat inprimatu nahi baduzu.

Erdi egina duzun zenbaki-sarea inprimatzeko, egin klik Inprimatu botoian edo hautatu Jokoa Inprimatu. Jada jarri dituzun zenbakiak ere inprimatuko ditu.

Hutsik dauden zenbaki-sareak inprimatzeko, hautatu Jokoa Inprimatu sudoku bat baino gehiago .

Inprimaketaren elkarrizketa-koadroa agertuko da eta bertan aukeratu ahal izango duzu zenbat zenbaki-sare inprimatu nahi duzun eta orri bakoitzean zenbat zenbaki-sare nahi dituzun (orri bakoitzean zenbat eta zenbaki-sare gehiago inprimatu, orduan eta txikiagoak izango dira zenbaki-sareak).

Zenbaki-sareen zailtasun-maila ere aukeratu ahal izango duzu. Errazenetik zailenerako ordenan inprimatuko ditu.

25 orrialdeko sudoku-liburuxka bat sortzeko, 100 sudoku inprimatzea hauta dezakezu, 4 sudoku orrialdeko, errazenetik zailenera.

### Sudoku aplikaziotik sudoku-liburuxka bat inprimatzea.

25 orri inprimatuko ditu, 4 sudoku orri bakoitzean.

Lehenespenez, Sudoku aplikazioak ez ditu jada eginak dituzun zenbaki-sareak inprimatuko. Lagun batentzat zenbaki-sareak inprimatzen ari bazara, edo jada egindakoak berriro egiteak axola ez badizu, aktibatu Sartu jada egin dituzun jokoak inprimatzeko jokoen zerrendan aukera.

Inprimatu nahi dituzun zenbaki-sareak eskuz ere hauta ditzakezu. Horretarako, zabaldu ezazu Jokoen zerrenda eta hautatu zerrendan nahi dituzun zenbaki-sare guztiak.

## Ezagutzen diren programa-erroreak eta mugak

### Zenbaki-sareen estatistika mugatuak

Azkar bete daitekeen lauki kopuruaren arabera sailkatzen ditu GNOME Sudoku-k zenbaki-sareak. Zenbaki-sareen estatistika-koadroak balorazioa erakusten du eta hiru informazio atal:

- Eliminazioz bete daitezkeen laukien kopurua, hutsik dagoen saretatik hasiz (adibidez, koadro batean 2a soilik joan badaiteke, 2a izango da).

- Osatuz bete daitezkeen laukien kopurua, hutsik dagoen saretatik hasiz (adibidez, lerro honetako lauki bakarrean joan daiteke 2a, beraz 2a da).

- The number of times in solving the puzzle that the computer had to use trial-and-error, or “guessing”, to solve the puzzle.

Erabiltzaile asko atsekabetu egiten dira jakitean ordenagailuak probak eta akatsak erabiltzen dituela zenbaki-sareak ebazteko, batez ere Sudokuaren zenbait maisuk esan zutenetik ez dela probarik egin behar zenbaki-sare bat ebazteko. Badira beste algoritmo asko ordenagailuari sudokuak ebazten laguntzeko; esaterako, swordfish eta X-wings ereduak.

Gaur egun, Sudoku aplikazioak hor goian aipatutako bi algoritmoak soilik erabiltzen ditu, proba eta akatsez gain. Estatistika-koadroak esaten duenean Sudoku aplikazioak probak eta akatsak X aldiz erabili behar izan dituela, ez du esan nahi pertsona batek probak eta akatsak erabili beharko lituzkeenik zenbaki-sarea ebazteko.

## Sudokuri buruz

Sudoku Tom Hinkle-k (tmhinkle@gmail.com) idatzi zuen. Sudoku orain GNOMEko zati da.

Programa-errore baten berri emateko, edo aplikazioari nahiz eskuliburuari buruzko iradokizunak egiteko, jarraitu GNOMEren erabiltzailearen gidaren azalpenei.

Programa hau Free Software Foundation-ek argitaratutako GNU Lizentzia Publiko Orokorraren 2. bertsioan edo (nahiago baduzu) bertsio berriago batean jasotako baldintzen arabera banatzen da. Lizentzia horren kopia estekahonetan edo programa honen iturburu-kodean sartutako COPYING fitxategian aurkituko duzu.